Hūfanga faka-Tonga
Ko e ui fakamuimui ‘a e ‘Otua ki he kau fili
totonu pē ‘oku mafalala ‘i
mamani kotoa.
« Pea na‘a ku
fanongo ki he le‘o ‘o ha tangata mei he lotoloto ‘o Ulaï;
na‘á ne ui pea pehē: Kapieli, fakamatala kiate ia ‘a e fakataatā. »
Taniela 8:16
Tohi fakamatala
nounou ki he ngaahi palofesí ‘o Taniela mo Fakahaa 14.
Ko e ngaahi
fekau ‘a e ʻangeli tolu ‘i he Fakahaa 14 ko e mo‘oni ‘e tolu ‘o Taniela,
na‘e fakahā ki he ngaahi tapu‘i ‘i he‘enau fakatokanga ‘i he ta‘u 1843 pea
toe 1844. Na‘e ‘ikai ke nau ‘ilo ‘a e totonu ‘o e Sapate, ‘o ‘ikai ke nau
mahino‘i ‘a e mo‘oni ‘o e ngaahi fekau ko eni. Na‘e fakahoko ‘e he kau
ʻAdiventisi ‘a e‘enau faingata‘a ‘i he taimi na‘e fa‘ahinga ai ‘a e “tangi
‘o e lotoloto ‘o e pō” — ko e fakatātā ‘o e kau fefine ‘e
hongofulu ‘i he Matiu 25:1–13, ‘oku lea ai ki he toe foki mai ‘o e
Hōsiá.
1. Ko e mata‘upu ‘o e fakamaau
Na‘e
fakahā ‘i Taniela 8:13–14 pea toe fakahaa‘i ‘i Fakahaa 14:7
— “Fefefe ki he ‘Otua, mo foaki kiate Ia ‘a e ngaahi fakafeta‘i, he kuo a‘u mai
‘a hono houa ‘o e fakamaau, pea tapuaki ki he ‘Oua na‘á ne fai ‘a e langi, mo e
mamani, mo e puna vai.”
Ko e fakahoko ‘eni ‘o e foki ki he Sapate, ko e ʻaho fitu totonu ‘o
e ngaahi ʻaho ‘e fitu ‘a e ʻOtua. ‘Oku fie ma‘u ‘e he ʻOtua ke
tau tokanga ki hono fekau faka-fa‘ahinga fa‘a (Tohi Fekau ‘e Hoko ‘e Fā).
2. Ko e fakaha ‘o Papelonia mo Roma Fakatemokalati
Ko e “konga
si‘i ‘o e ongo niho” ‘i Taniela 7:8–24 mo 8:10–25, na‘a ne hoko ko “Papelonia
Lahi” ‘i he fekau hono ua ‘a e ʻangeli — Fakahaa 14:8 — “Ko e
Papelonia Lahi kuo hinga!”
Ko hono konga mahu‘inga ko e fakalakalaka ‘o e Sāpate fakasūniti,
na‘e kamata ‘e Konisitini I ‘i he 7 Māsi 321.
Na‘e fakahaa ‘e he ‘Otua ‘a hono tautea ‘i he 1843 mo 1844, he‘enau toe
fakatokanga‘i ‘a e Sapate. Ko e “hinga” ‘oku ‘uhinga ia ki he tautea mo e
ta‘e ma‘u.
Na‘e fakahaa ‘e he ‘Otua ‘a hono mālohi ‘i he ngaahi ‘ilo faifekau
fakavahe.
3. Ko e fakamaau fakamuimui mo e afi ‘o e mate hono ua
Ko e “afi ‘o e
mate hono ua” ‘oku fakaha ‘i Taniela 7:9–10 mo Fakahaa 20:10–15,
mo e fekau hono tolu — Fakahaa 14:9–10:
“Kapau ‘e ha taha ‘oku ne fakahoko tapuaki ki he manu mo hono
fakatātā, pea ‘ilo ‘a e fakamo‘oni ‘i hono nima mo hono matá, ‘e inu
ia ‘i he waini ‘o e ita ‘a e ‘Otua…”
Ko e Sāpate fakasūniti ‘oku fakailoa heni ko e maká ‘o e
manu.
4. Ko e ʻangeli fa‘a mo hono ui fakamuimui
Na‘e hā
pē ‘i Fakahaa 18, ko e tohi ia ‘o e fekau faka‘osi ‘a e ngaahi
fekau tolu. Na‘e kamata mei he 1994 pea hoko ki he ta‘u 2030, ko e taimi
ia ‘o e toe foki mai ‘a Sīsū Kalaisi.
Na‘e fakahaa mai ‘e he ‘Otua ‘a e ngaahi tautea ‘o e lotu Katolika (mei 538),
lotu Protestani (mei 1843), mo e ʻAdiventisi faka‘Ofisi (mei 1994) — he
na‘e ta‘e tali ‘enau mālamalama faka-Laumālie Mā‘oni‘oni.
‘I he taimi faka‘osí (Taniela 11:40), ‘e fakataha ‘a e lotu Katolika mo
e ngaahi kulupu kotoa pē ‘oku nau tali hono pule, ‘i he fakataha
fakalukufua ‘oku ui “‘ekumēnika”. Na‘e kau ki ai e ʻAdiventisi
‘i he 1995.
5. Ko e ngaahi taimi tolu ‘o e tokanga ki he toe foki mai
‘a Sīsū
Na‘e fakahoko
‘e he ʻOtua ha ngaahi sivi mo‘oni ‘e tolu: 1843, 1844, mo 1994, ke
faka‘ofo ‘a e tui ‘a e kakai faka-Kalaisi.
Ko e ngaahi na‘e mate ‘oku nau hinga, ka ko e kau fanau ‘a e mālamalama
na‘e kei fakahā.
‘I he 2018, na‘e fakahaa‘i ‘e Sīsū ‘a e taimi — ko e ta‘u
2030 — ko hono toe foki fakamuimui.
Ko e ngaahi fakamatala ‘eni ‘oku tau fakafonua ‘i he Tohi Tapu pē,
ko e me‘a totonu mo‘oni, mo e ngaahi fakamatala totonu mei he lea
faka-Hepelū mo Kalisi.
6. Ko e ngaahi fakamatala fakahisitolia
Na‘e tokanga ‘a
e ‘Otua ki he tau‘i ‘a e ngaahi mālo‘i fakakalisitiane mo fakapolitikale. Na‘e faka‘aonga‘i ‘e Ia ‘a e Revolusini
Falanise (1789–1798) ke faka‘osi ‘a e pule fakafepaki Katolika.
‘I he mālamalama ‘o e palofesí, ko e ngaahi me‘a faka-hisitolia na‘e fai
ke fakahaa‘i ‘a e ngaahi fekau faka-Laumālie.
‘Oku fai atu ‘a e ngaahi tohi mo e fakamatala kotoa ni he saiti ni, mo e
me‘akai faka‘Laumālie ‘oku ta‘e totongi pea ma‘u fua.
7. Ngaahi fakahaa fakamuimui
“Monū‘ia
‘a e tokotaha ‘oku lau mo fanongo ki he palofesí, pea tauhi ‘a e me‘a ‘oku tohi
ai; he kuo to‘o mai ‘a e taimi.”
(Fakahaa 1:3)
Ko ia ‘oku lau
mo tokanga ki he ngaahi tohi ni, ‘e ma‘u hono
tau‘ata‘ata faka‘Laumālie.
8. 2 Kolineti 4:3–4
“… Kapau ‘oku kei
tanumia ‘emau ongoofí, ‘oku tanumia
ia ki he kakai ‘oku nau
mole; ko kinautolu ‘oku fakapo‘uli ‘e he ‘otua ‘o e kuonga ni honau fakakaukau,
ke ‘oua na‘a
nau mamata ki he mālamalama ‘o e ongoofi ‘a Kalaisi, ko e fakamā‘oni‘oni ‘a e ‘Otua.”
Pehē foki: “Kapau ‘oku kei
ta‘e mahino ‘a e lea palofesí, ‘e mahino pē ia ki he kakai
‘oku nau faingata‘a ke mo‘ui.”
9. Fakakatoanga fakamuimui
‘I he ngaahi
fakahaa kotoa ni, te ke ‘ilo ai:
Ko e tokotaha
‘oku ‘ikai ke tali ‘eni, ‘e fakahaa‘i ‘e he ‘Otua ki he mate hono ua ‘i
he Fakahaa 20.
Samuela mo Sione